„Pilne! Nowe przepisy!”, „Przekaż wszystkim znajomym!”, „Tego nie powiedzą w telewizji!” – takie wiadomości mogą pojawiać się w SMS-ach, komunikatorach i mediach społecznościowych. Często wywołują strach lub złość i zachęcają do natychmiastowego udostępnienia.
Nie każda alarmująca wiadomość jest jednak prawdziwa. Dlatego warto wiedzieć, jak sprawdzać fałszywe wiadomości w Internecie, gdzie szukać oficjalnych komunikatów i jak rozpoznać próbę oszustwa.
W tym poradniku znajdziesz pięć zasad weryfikowania informacji oraz adresy instytucji i serwisów, które pomogą Ci ustalić, czy otrzymana wiadomość jest wiarygodna.
Wyobraź sobie, że otrzymujesz od znajomej osoby wiadomość:
„Nowe prawo! Seniorzy mają stracić świadczenia. Udostępnij, zanim usuną tę informację!”
Wiadomość brzmi niepokojąco. Zawiera link i zachętę do szybkiego działania. Zanim przekażesz ją dalej, sprawdź, czy informację rzeczywiście opublikowała odpowiednia instytucja.
Jak rozpoznać fałszywą wiadomość w Internecie?
Nieprawdziwe informacje bywają przygotowane tak, aby wyglądały wiarygodnie. Mogą zawierać zdjęcia, logo instytucji, nazwisko eksperta albo odnośnik do strony przypominającej oficjalny serwis.
Szczególną ostrożność warto zachować, gdy wiadomość:
- wywołuje silny strach, oburzenie lub poczucie zagrożenia,
- nakazuje natychmiastowe przesłanie jej dalej,
- nie podaje autora, daty ani wiarygodnego źródła,
- zawiera sensacyjne twierdzenia bez dowodów,
- zachęca do kliknięcia nieznanego linku,
- podszywa się pod urząd, bank albo znaną osobę.
Żadna z tych cech osobno nie przesądza, że informacja jest fałszywa. To jednak sygnały, które powinny skłonić Cię do dokładniejszego sprawdzenia treści.
Krok po kroku
Jak sprawdzić podejrzaną wiadomość? Pięć zasad
Zanim uwierzysz w alarmującą informację lub wyślesz ją innym osobom, wykonaj pięć prostych czynności.
1. Sprawdź, kto jest autorem informacji
Poszukaj nazwy instytucji, autora lub oryginalnej publikacji. Samo logo urzędu albo informacja „wiadomość od znajomego” nie wystarczają do potwierdzenia wiarygodności.
2. Poszukaj potwierdzenia w oficjalnym źródle
Jeżeli wiadomość dotyczy nowych przepisów, sprawdź stronę gov.pl. Ostrzeżeń o zagrożeniach szukaj na stronie Rządowego Centrum Bezpieczeństwa.
3. Sprawdź datę i kontekst
Niektóre wiadomości wykorzystują stare zdjęcia albo komunikaty sprzed kilku lat. Sprawdź datę publikacji i upewnij się, że informacja dotyczy obecnej sytuacji.
4. Nie klikaj podejrzanych linków
Jeśli wiadomość zawiera odnośnik do rzekomego komunikatu urzędu, nie musisz go otwierać. Wpisz samodzielnie znany adres oficjalnej strony w przeglądarce i poszukaj informacji.
5. Nie przekazuj dalej niezweryfikowanej wiadomości
Jeśli nie możesz potwierdzić informacji, wstrzymaj się z jej udostępnianiem. Możesz też skonsultować jej treść z zaufaną osobą albo poszukać publikacji organizacji zajmujących się weryfikowaniem faktów.
Gdzie sprawdzać oficjalne komunikaty i ostrzeżenia?
Nie istnieje jedna strona, która sprawdzi każdą informację. Najlepiej wybierać źródło odpowiednie do tematu wiadomości. Inna instytucja informuje o zagrożeniach pogodowych, inna o bezpieczeństwie zdrowotnym, a jeszcze inna o cyberoszustwach.
Sprawdź u źródła
Wiarygodne źródła informacji
Rządowe Centrum Bezpieczeństwa (RCB)
Publikuje komunikaty i poradniki dotyczące zagrożeń oraz zasad postępowania w sytuacjach kryzysowych. W razie odpowiedniego zagrożenia RCB może również wysyłać ostrzeżenia SMS na telefony znajdujące się na określonym obszarze.
Sprawdź komunikaty RCB →Akademia Bezpieczeństwa RCB
Cykl poradników przygotowanych przez RCB we współpracy z Polskim Radiem. Materiały wyjaśniają, jak zachowywać się w różnych sytuacjach zagrożenia. To źródło wiedzy i praktycznych wskazówek, a nie wyszukiwarka bieżących alarmów.
Poznaj Akademię Bezpieczeństwa RCB →Serwis rządowy GOV.PL
Znajdziesz tu informacje ministerstw i wielu urzędów, między innymi o zmianach przepisów, bezpieczeństwie, usługach publicznych i sprawach zdrowotnych.
Przejdź do GOV.PL →Instytut Meteorologii i Gospodarki Wodnej (IMGW)
Publikuje prognozy i ostrzeżenia meteorologiczne oraz hydrologiczne, na przykład dotyczące burz, upałów, silnego wiatru i wezbrań rzek.
Sprawdź ostrzeżenia IMGW →Główny Inspektorat Sanitarny (GIS)
Informuje o zagrożeniach dla zdrowia publicznego i publikuje między innymi ostrzeżenia o niebezpiecznych produktach żywnościowych oraz zalecenia sanitarne.
Sprawdź komunikaty GIS →Policja
Publikuje ostrzeżenia dotyczące oszustw, wyłudzeń i zagrożeń bezpieczeństwa. Możesz sprawdzić, czy podobny sposób działania oszustów był już opisywany.
Zobacz ostrzeżenia Policji →Google Fact Check Explorer
Wyszukiwarka materiałów opublikowanych przez organizacje i redakcje zajmujące się weryfikacją faktów. Wpisz fragment podejrzanej wiadomości, aby sprawdzić, czy ktoś już analizował dane twierdzenie.
Uwaga: brak wyniku w wyszukiwarce nie oznacza, że wiadomość jest prawdziwa.
Otwórz Google Fact Check Explorer →Gdzie szukać informacji, gdy nie masz dostępu do Internetu?
W sytuacji awarii sieci lub przerwy w dostawie prądu przydatne może być radio na baterie. Komunikatów służb i informacji o zagrożeniach można szukać również w serwisach informacyjnych radia i telewizji.
Warto pamiętać, że media przekazują również informacje nieoficjalne lub jeszcze weryfikowane. Gdy to możliwe, porównuj je z komunikatami odpowiednich instytucji.
Polskie Radio i Telewizja Polska to przykłady nadawców, których serwisy mogą być pomocne w śledzeniu wydarzeń.
Jak zgłosić podejrzaną wiadomość w mObywatelu?
Jeśli podejrzewasz próbę oszustwa internetowego, możesz skorzystać z usługi „Bezpiecznie w sieci” w aplikacji mObywatel. Umożliwia ona zgłaszanie podejrzanych stron, SMS-ów, e-maili i innych incydentów.
W usłudze znajdziesz również bazę wiedzy oraz możliwość włączenia powiadomień o aktualnych cyberzagrożeniach.
Krok po kroku
Zgłoś podejrzaną wiadomość przez mObywatela
Jeżeli masz aktualną aplikację mObywatel z odpowiednim dokumentem potwierdzającym tożsamość, skorzystaj z poniższych kroków.
1. Otwórz aplikację mObywatel
Zaloguj się i przejdź do listy usług.
2. Wybierz „Bezpiecznie w sieci”
Otwórz usługę, a następnie wybierz opcję „Zgłoś incydent”.
3. Wybierz rodzaj zagrożenia
Wskaż, czy zgłaszasz podejrzany SMS, e-mail, stronę internetową lub inne zdarzenie. Jeżeli żadna kategoria nie pasuje, możesz wybrać „Inny”.
4. Opisz i udokumentuj zdarzenie
Wypełnij pola zgodnie z instrukcją. Możesz przekazać potrzebne informacje, np. treść wiadomości lub adres podejrzanej strony. Nie wpisuj własnych haseł ani kodów logowania.
5. Wyślij zgłoszenie
Sprawdź informacje i prześlij zgłoszenie. Możesz zgłosić incydent anonimowo albo podać adres e-mail, aby mieć możliwość śledzenia jego statusu.
Podejrzane wiadomości SMS z próbą oszustwa można również przesyłać do CERT Polska na numer 8080. Zgłoszenia innych incydentów można dokonywać na stronie incydent.cert.pl.
Dowiedz się więcej o usłudze „Bezpiecznie w sieci” →
Warto pamiętać
Nie każda podejrzana wiadomość jest tym samym zagrożeniem
- Dezinformacja – nieprawdziwa lub wprowadzająca w błąd informacja rozpowszechniana celowo, aby wpłynąć na odbiorców.
- Oszustwo internetowe – próba wyłudzenia pieniędzy, danych osobowych lub dostępu do kont, np. przez fałszywą stronę banku.
- Łańcuszek internetowy – wiadomość zachęcająca do przesłania jej kolejnym osobom. Może zawierać plotkę, fałszywe ostrzeżenie albo próbę oszustwa.
- Alert RCB – oficjalne ostrzeżenie dotyczące zagrożenia na określonym obszarze. Nie jest tym samym co powiadomienie o cyberataku w mObywatelu.
- Uważaj na presję czasu. Gdy wiadomość nakazuje działać natychmiast, przekazać pieniądze lub podać dane, przerwij działanie i zweryfikuj jej treść.
Sprawdź jedną wiadomość, zanim ją udostępnisz
Wybierz wiadomość, którą ostatnio otrzymałeś lub otrzymałaś przez komunikator. Sprawdź, kto ją opublikował, kiedy powstała i czy istnieje potwierdzenie w wiarygodnym źródle.
Jeżeli wiadomość dotyczy nowego przepisu, poszukaj jej na gov.pl. Jeśli zapowiada burzę, sprawdź IMGW. W przypadku ostrzeżenia o oszustwie poszukaj informacji w komunikatach Policji lub CERT Polska.
Możesz też dodać strony RCB, IMGW i GOV.PL do zakładek przeglądarki, aby mieć je pod ręką.
Słówka
Dezinformacja – celowe rozpowszechnianie fałszywych lub wprowadzających w błąd treści, aby wpływać na opinie lub zachowania odbiorców.
Fake news (czytaj: fejk nius) – określenie fałszywej wiadomości przedstawianej jako prawdziwa informacja.
Fact-checking (czytaj: fakt czeking) – sprawdzanie twierdzeń, danych i informacji przez porównywanie ich z wiarygodnymi źródłami.
Phishing (czytaj: fiszing) – sposób oszustwa polegający na podszywaniu się pod znaną instytucję lub osobę, aby wyłudzić dane lub pieniądze.
Łańcuszek internetowy – wiadomość zawierająca prośbę lub polecenie przekazania jej kolejnym osobom. Nie zawsze zawiera prawdziwe informacje.
Powiadomienie push (czytaj: pusz) – krótki komunikat wyświetlany na ekranie telefonu przez aplikację, często również wtedy, gdy nie jest ona otwarta.
Alert RCB – ostrzeżenie wysyłane przez Rządowe Centrum Bezpieczeństwa do osób przebywających na obszarze objętym określonym zagrożeniem.
Poczytaj także
Inne materiały, które mogą Cię zainteresować
Grupa rodzinna w komunikatorze
Chcesz być w stałym kontakcie z bliskimi? Sprawdź, jak założyć grupę rodzinną w komunikatorze, wymieniać wiadomości, zdjęcia i wspólnie rozmawiać, nawet gdy dzielą Was kilometry.
Czytaj dalej →Emoji – obrazkowy język Internetu
Uśmiech, serduszko, kciuk w górę – co oznaczają popularne emoji? Dowiedz się, jak korzystać z obrazkowego języka w wiadomościach i rozmowach internetowych.
Czytaj dalej →Alert! Fałszywe wiadomości i łańcuszki
Nie każda wiadomość od znajomej osoby zawiera prawdziwe informacje. Dowiedz się, jak rozpoznawać fałszywe wiadomości, podejrzane linki i łańcuszki przesyłane przez komunikatory.
Czytaj dalej →