Ktoś może wykorzystać skradzione dane osobowe, aby spróbować zaciągnąć kredyt lub pożyczkę na cudze nazwisko. Jednym ze sposobów ograniczenia takiego ryzyka jest zastrzeżenie numeru PESEL.
W tym poradniku pokazujemy, jak zastrzec PESEL w aplikacji mObywatel, przed czym chroni ta usługa i kiedy trzeba czasowo cofnąć zastrzeżenie. Cała operacja jest bezpłatna i nie wymaga wizyty w urzędzie.
Co oznacza zastrzeżenie numeru PESEL?
PESEL to indywidualny, jedenastocyfrowy numer identyfikacyjny. Posługujemy się nim między innymi podczas załatwiania spraw urzędowych, korzystania z opieki zdrowotnej i usług finansowych.
Jeśli oszuści zdobędą Twój numer PESEL oraz inne dane osobowe, mogą próbować wykorzystać je do podszywania się pod Ciebie.
Zastrzeżenie PESEL polega na umieszczeniu informacji o jego zastrzeżeniu w państwowym rejestrze. Banki i inne instytucje objęte odpowiednimi przepisami muszą sprawdzić ten rejestr przed wykonaniem określonych czynności, np. zawarciem umowy kredytowej.
Zastrzeżenie nie zmienia Twojego numeru PESEL i nie powoduje utraty ważności dowodu osobistego.
Zobacz poradnik Ministerstwa Cyfryzacji
W krótkim filmie przygotowanym przez Ministerstwo Cyfryzacji zobaczysz, jak działa usługa „Zastrzeż PESEL” w aplikacji mObywatel i jak można cofnąć zastrzeżenie.
Warto pamiętać
Przed czym chroni zastrzeżenie PESEL?
- Kredyt i pożyczka na cudze dane. Bank lub instytucja pożyczkowa objęta obowiązkiem weryfikacji powinna sprawdzić status numeru PESEL przed zawarciem umowy. Aktywne zastrzeżenie uniemożliwia prawidłowe zawarcie określonych umów kredytowych i pożyczkowych.
- Zakup na raty. Zastrzeżenie może uniemożliwić zawarcie umowy finansowania zakupu, jeśli wiąże się ona z kredytem lub pożyczką.
- Wyrobienie duplikatu karty SIM. Operator telekomunikacyjny musi sprawdzić status numeru PESEL przed wydaniem duplikatu karty SIM. Zastrzeżenie pomaga ograniczyć ryzyko przejęcia numeru telefonu.
- Niektóre czynności notarialne. Rejestr jest sprawdzany również przy określonych czynnościach, na przykład związanych ze sprzedażą nieruchomości.
- Skutki niektórych oszustw finansowych. Jeżeli instytucja udzieli pożyczki mimo obowiązującego zastrzeżenia, przepisy przewidują ochronę osoby, której dane wykorzystano.
Co można robić z zastrzeżonym numerem PESEL?
Nie musisz obawiać się, że po zastrzeżeniu PESEL przestaniesz korzystać ze zwykłych usług. Nadal możesz między innymi:
- iść do lekarza i korzystać z opieki zdrowotnej,
- realizować e-recepty w aptece,
- wykonywać zwykłe przelewy i korzystać z bankowości elektronicznej,
- wypłacać gotówkę z bankomatu,
- załatwiać sprawy urzędowe,
- podpisywać umowy o pracę,
- podróżować i przekraczać granice,
- korzystać z ważnego dowodu osobistego i paszportu.
Zastrzeżenie dotyczy przede wszystkim czynności, przy których przepisy wymagają sprawdzenia numeru PESEL w rejestrze.
Gdzie znajdziesz usługę „Zastrzeż PESEL”?
W aplikacji mObywatel znajdziesz usługę pozwalającą sprawdzić aktualny status numeru PESEL, zastrzec go lub czasowo cofnąć zastrzeżenie.
Krok po kroku
Jak zastrzec PESEL w aplikacji mObywatel?
Jeśli masz aktywną aplikację mObywatel, wykonaj poniższe czynności.
1. Otwórz aplikację mObywatel
Uruchom mObywatela na telefonie i zaloguj się.
2. Znajdź usługę „Zastrzeż PESEL”
Przejdź do sekcji „Usługi” i wybierz „Zastrzeż PESEL”. Możesz również skorzystać z wyszukiwarki usług.
3. Sprawdź aktualny status PESEL
Zobaczysz informację, czy Twój numer PESEL jest obecnie zastrzeżony. Jeśli nie, możesz wybrać opcję jego zastrzeżenia.
4. Zastrzeż numer PESEL
Wybierz przycisk zastrzeżenia i wykonaj polecenia wyświetlane w aplikacji. Jeśli pojawi się prośba o potwierdzenie, zatwierdź operację.
5. Sprawdź potwierdzenie
Po zakończeniu operacji sprawdź, czy aplikacja pokazuje, że Twój numer PESEL jest zastrzeżony. Zastrzeżenie jest bezpłatne i realizowane od razu.
Jak cofnąć zastrzeżenie PESEL?
Czasami zastrzeżenie trzeba czasowo cofnąć, na przykład gdy chcesz podpisać umowę kredytową, kupić sprzęt na raty albo dokonać określonej czynności u notariusza.
W aplikacji mObywatel otwórz usługę „Zastrzeż PESEL” i wybierz cofnięcie zastrzeżenia.
Możesz zdecydować, czy zastrzeżenie ma zostać cofnięte bezterminowo, czy tylko do wyznaczonej daty i godziny. W drugim przypadku system automatycznie ponownie zastrzeże numer PESEL.
Ważne: po cofnięciu zastrzeżenia możesz ponownie zastrzec PESEL najwcześniej po 30 minutach. Dlatego warto zaplanować czas potrzebny na załatwienie sprawy.
Warto pamiętać
Kiedy trzeba pamiętać o cofnięciu zastrzeżenia?
- Przy zawieraniu umowy kredytowej. Bank musi sprawdzić status PESEL. Jeśli numer jest zastrzeżony, konieczne może być wcześniejsze cofnięcie zastrzeżenia.
- Przy zakupie na raty. Gdy zakup wiąże się z zawarciem umowy kredytowej, aktywne zastrzeżenie może uniemożliwić przeprowadzenie formalności.
- Przy wydawaniu duplikatu karty SIM. Operator ma obowiązek sprawdzić, czy numer PESEL jest zastrzeżony.
- Przy określonych czynnościach notarialnych. Na przykład przy sprzedaży nieruchomości należy wcześniej upewnić się u notariusza, czy trzeba cofnąć zastrzeżenie.
- Przy wypłacie dużej kwoty w placówce bankowej. Jeśli chcesz wypłacić gotówkę przekraczającą trzykrotność minimalnego wynagrodzenia, cofnij zastrzeżenie przed złożeniem dyspozycji. W przeciwnym razie wypłata może zostać wstrzymana na 12 godzin, nawet jeśli później cofniesz zastrzeżenie.
Jak sprawdzić, kto weryfikował Twój PESEL?
W usłudze „Zastrzeż PESEL” możesz sprawdzić historię zastrzeżeń oraz informacje o podmiotach, które weryfikowały status Twojego numeru PESEL w rejestrze.
To przydatna funkcja, która pozwala kontrolować, kiedy sprawdzano, czy Twój numer jest zastrzeżony.
Pamiętaj jednak, że historia sprawdzeń rejestru nie jest pełną historią wszystkich sytuacji, w których ktoś posługiwał się Twoimi danymi osobowymi.
Czy można zastrzec PESEL bez aplikacji mObywatel?
Tak. Jeśli nie korzystasz ze smartfona lub aplikacji mObywatel, masz również inne możliwości.
- Przez Internet – na oficjalnej stronie usługi mObywatel, po potwierdzeniu tożsamości jedną z dostępnych metod logowania.
- W urzędzie gminy – możesz zastrzec numer PESEL osobiście, po okazaniu wymaganego dokumentu tożsamości.
Zarówno zastrzeżenie, jak i cofnięcie zastrzeżenia numeru PESEL jest bezpłatne.
Sprawdź u źródła
Oficjalne informacje o zastrzeganiu PESEL
Zastrzeż PESEL – mObywatel
Oficjalna strona usługi z informacjami o zastrzeganiu numeru PESEL i zarządzaniu zastrzeżeniem w aplikacji.
Przeczytaj poradnik mObywatela →Zastrzeż numer PESEL – gov.pl
Instrukcja opisująca sposoby zastrzegania i cofania zastrzeżenia numeru PESEL przez Internet oraz w urzędzie.
Sprawdź informacje na gov.pl →J@nek radzi – jak zastrzec PESEL?
Obejrzyj również poradę Janka Borysiuka ze Stacji Pro Senior, autora cyklu „J@nek radzi”. W nagraniu znajdziesz wyjaśnienie, dlaczego warto chronić numer PESEL.
Więcej materiałów znajdziesz w playliście „J@nek radzi” na YouTube.
Warto pamiętać
Zastrzeżony PESEL to nie wszystko
- Nie udostępniaj niepotrzebnie danych osobowych. Nie wysyłaj zdjęć dowodu ani numeru PESEL przypadkowym osobom.
- Uważaj na podejrzane wiadomości. Oszuści mogą podszywać się pod banki, firmy kurierskie lub urzędy.
- Nie loguj się przez nieznane linki. Otwieraj aplikację mObywatel lub samodzielnie wpisuj adres oficjalnej strony.
- Nie podawaj haseł i kodów autoryzacyjnych. Nawet jeśli ktoś twierdzi, że musi potwierdzić Twoją tożsamość.
- Reaguj na podejrzane sytuacje. Jeżeli podejrzewasz, że ktoś wykorzystał Twoje dane, skontaktuj się z odpowiednią instytucją, np. bankiem, i rozważ zgłoszenie sprawy policji.
Słówka
PESEL – jedenastocyfrowy numer identyfikacyjny przypisany do konkretnej osoby.
Zastrzeżenie PESEL – bezpłatne umieszczenie informacji o zastrzeżeniu numeru w państwowym rejestrze, aby ograniczyć możliwość wykorzystania go do określonych czynności, np. zaciągnięcia kredytu.
Rejestr zastrzeżeń PESEL – państwowy system, w którym określone instytucje sprawdzają, czy numer PESEL jest aktualnie zastrzeżony.
Podszywanie się – sytuacja, gdy ktoś udaje inną osobę, aby np. zdobyć pieniądze lub zawrzeć umowę na jej dane.
Kradzież tożsamości – bezprawne wykorzystanie cudzych danych osobowych do podszywania się pod inną osobę.
mObywatel – bezpłatna aplikacja rządowa, w której możesz korzystać z cyfrowych dokumentów i wybranych usług publicznych, w tym zastrzegania numeru PESEL.
Poczytaj także
Inne materiały, które mogą Cię zainteresować
Alert! Oszustwo telefoniczne
Telefon od rzekomego pracownika banku, policjanta albo kogoś z rodziny? Dowiedz się, jak rozpoznawać próby wyłudzenia pieniędzy i danych osobowych oraz co zrobić, gdy rozmówca wzbudza podejrzenia.
Czytaj dalej →Ważny numer 8080. Dodaj go do kontaktów w telefonie
Otrzymujesz podejrzane SMS-y z linkami do płatności, informacjami o przesyłkach lub blokadzie konta? Sprawdź, jak przesłać taką wiadomość na numer 8080 i zgłosić ją do CERT Polska.
Czytaj dalej →Fałszywe maile podszywające się pod Ministerstwo Cyfryzacji
Wiadomość wygląda jak oficjalne pismo z urzędu? To może być próba oszustwa. Dowiedz się, jak rozpoznawać fałszywe e-maile i chronić swoje dane przed cyberprzestępcami.
Czytaj dalej →